Kênh đầu tư nào hấp dẫn với khu vực hộ gia đình?

Là một bộ phận trọng yếu của nền kinh tế, các biến động của khu vực hộ gia đình có tác động mạnh tới tang trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô nói chung và hệ thống tài chính nói riêng. Kết quả khảo sát ngắn định kỳ về khu vực này của Ủy Ban Giám sát tài chính quốc gia kể từ năm 2012 cho thấy những biến động hành vi của hộ gia đình về tiêu dùng, đầu tư và tiết kiệm có ý nghĩa lớn khi đánh giá khả năng phục hồi của doanh nghiệp, thị trường BĐS, biến động của thị trường vàng, ngoại tệ và ổn định của hệ thống tài chính. Bài viết này được trích từ Báo cáo Tổng quan thị trường tài chính 2013 được công bố bởi Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia vào tháng 5/2014.

(i) Khu vực hộ gia đình vẫn duy trì xu hướng hạn chế tiêu dùng, điều này sẽ ảnh hưởng tới đà phục hồi của khu vực doanh nghiệp.

Hình 1: Tăng trưởng Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ 2000-2012 (Đã loại trừ yếu tố giá)

Đơn vị: % so với cùng kỳ

 

Hình 2: Tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ 2011-2013

Đơn vị: % so với tháng trước

ksGD_2

 

Nguồn: TCTK

Chỉ tiêu tăng trưởng Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ(đã trừ yếu tố giá) năm 2013 chỉ tăng 6,14% so với năm 2012, thấp hơn nhiều mức tăng 9,54% của năm 2012 so với cùng kỳ 2011. Chỉ tiêu tăng trưởng này của năm 2013 cũng thấp hơn nhiều so với mức tăng bình quân giai đoạn 2000-2012 (11,49%[1]). Sức mua còn yếu sẽ hạn chế phần nào khả năng phục hồi của khu vực doanh nghiệp.

(ii) Trong bối cảnh khu vực hộ gia đình phải thận trọng chi tiêu và gia tăng tích lũy, hệ thống NHTM vẫn là nơi thu hút khá tốt nguồn lực tiết kiệm từ dân cư trong năm 2013.

Phân tích số liệu báo cáo từ các TCTD kết hợp khảo sát thực tế của UBGSTCQG cho thấy khu vực hộ gia đình tiếp tục xu hướng tích lũy qua gửi tiết kiệm ngân hàng, điều này giúp cho tốc độ tăng huy động từ khu vực dân cư của hệ thống NHTM có tốc độ tăng khá tốt trong năm 2013. Cụ thể, tính đến tháng 11/2013, huy động từ dân cư đã tăng khoảng 21% so với đầu năm (11 tháng đầu năm 2012 tăng 28,6% so với cuối năm 2011). Cùng với đó, theo khảo sát tháng 2/2014 của UBGSTCQG, 67% số người được khảo sát cho biết đều có tiền gửi tại các TCTD, tỷ lệ này tăng khoảng 5% so với kết quả khảo sát tháng 7/2013 (62%).

Hình 3: Lượng tiền huy động và tốc độ tăng trưởng huy động từ hộ gia đình

Đơn vị: %, Nghìn tỷ đồng

ksGD_3

Hình 4: Tích lũy của hộ gia đình dành cho gửi tiết kiệm

Đơn vị: %

ksGD_4

Nguồn: UBGSTCQG

Tóm lại, nền kinh tế năm 2013 đã có mức tăng trưởng khá hơn (5,42%) so với năm 2012 (5,25%) nhưng tốc độ phục hồi chậm khiến cho khu vực hộ gia đình tiếp tục thận trọng trong hành vi tiêu dùng. Bên cạnh đó, sản xuất của khu vực doanh nghiệp suy yếu cũng khiến thu nhập khu vực hộ gia đình không mấy được cải thiện, khả năng tiết kiệm cũng như nhu cầu vay tiêu dùng do đó cũng bị hạn chế đáng kể.

(iii) Xu hướng đầu tư của khu vực hộ gia đình phản ánh khá tương đồng với xu hướng hồi phục của nền kinh tế.

Theo số liệu khảo sát của UBGSTCQG, trong giai đoạn từ tháng 11/2013 đến tháng 2/2014, khu vực hộ gia đình bắt đầu có xu hướng gia tăng trở lại đầu tư vào sản xuất nhằm đón đầu sự phục hồi của nền kinh tế. Khoảng 17% số người được hỏi đang hoặc có dự định đầu tư vào sản xuất, đạt tốc độ tăng mạnh 11 điểm%, từ  mức 6% theo số liệu khảo sát tháng 7/2013. Cùng với đó, kênh đầu tư cung ứng dịch vụ cũng tăng nhẹ dần trở lại từ mức 3% theo khảo sát tháng 7/2013 lên mức 7% theo khảo sát tháng 2/2014.

Tỷ giá được duy trì ổn định trong thời gian qua cũng đã giúp cho nền kinh tế giảm tình trạng đô la hóa và ngăn được xu hướng dịch chuyển tài sản từ VND sang ngoại tệ. Tỷ lệ người được hỏi có ý định  đầu tư ngoại tệ chỉ còn 12% theo khảo sát tháng 2/2014; Trong khi đó vào thời điểm giữa năm 2013 có tới 20% số người được hỏi đã hoặc đang có ý định đầu tư ngoại tệ.

Hình 5: Đầu tư của hộ gia đình dành cho sản xuất và cung cấp dịch vụ

Đơn vị: %

ksGD_5

Hình 6: đầu tư hộ gia đình dành cho vàng và ngoại tệ

Đơn vị: %

ksGD_6

Nguồn: UBGSTCQG

Xu hướng đầu tư của hộ gia đình cũng phản ánh khá rõ tình hình thị trường bất động sản trong giai đoạn hiện nay khi chỉ có 13% số người được hỏi đang đầu tư vào BĐS, không mấy thay đổi so với cuộc khảo sát vào giữa năm 2013 (12%) nhưng đã suy giảm mạnh so với đầu năm 2012 (kênh đầu tư BĐS chiếm tỷ lệ 25,24% số người được khảo sát). Điều này cho thấy xu thế rút lui khá rõ của những nhà đầu tư BĐS nhỏ lẻ trong năm 2013. Bên cạnh đó, xu hướng đầu tư vào lĩnh vực chứng khoán của khu vực hộ gia đình cũng gần như không thay đổi từ giữa năm 2012 đến nay. Chỉ 7% số người được hỏi trả lời có đầu tư vào các danh mục chứng khoán, tương đương con số 6% theo khảo sát tháng 8/2012 và 5% theo khảo sát tháng 7/2013. Có thể thấy rằng thị trường chứng khoán trong giai đoạn hiện nay không còn là kênh đầu tư hấp dẫn nhất đối với khu vực dân cư.

Hình 7: Đầu tư hộ gia đình dành cho BĐS

Đơnvị: %

ksGD_7

 

Nguồn: UBGSTCQG 

Tóm lại, khu vực hộ gia đình đang có xu hướng gia tăng đầu tư vào sản xuất và phần nào đó là cung ứng dịch vụ; Xu hướng găm giữ ngoại tệ đã giảm dần theo tín hiệu ổn định của thị trường ngoại hối; Xu thế đầu tư mang tính đầu cơ vào thị trường BĐS trong năm 2013 của nhà đầu tư nhỏ lẻ có chiều hướng giảm rất nhanh, phần lớn những giao dịch trên thị trường BĐS hiện nay là những giao dịch với người mua có nhu cầu thực; Mặt khác, sự gia tang đầu tư của khu vực hộ gia đình vào thị trường chứng khoán sẽ khó có thể tang mạnh cho đến khi nền kinh tế và khu vực doanh nghiệp có những dấu hiệu phục hồi vững chắc.

Link phiếu khảo sát hộ gia đình: https://docs.google.com/forms/d/1AxpG2qkV48dguyPP2OnVgvWZYQyH5gkiFNd3mPX9YVQ/viewform?c=0&w=1



[1]Tăng trưởng bình quân năm về tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đã trừ yếu tố giá giai đoạn 2000-2012.